Page 124 - Demo

Atentati n%u00eb Sarajev%u00eb, q%u00eb sh%u00ebrbeu si pretekst p%u00ebr fillimin e Luft%u00ebs s%u00eb Par%u00eb Bot%u00ebrore. Ilustrim 1Shkaqet e Luft%u00ebsShkaqet e Luft%u00eb s%u00eb Par%u00eb Bot%u00ebrore jan%u00eb t%u00eb lidhura ngusht%u00eb me zhvillimet politikoekonomike dhe shoq%u00ebrore t%u00eb fundshekullit XIX: rritja e nacionalizmit, gara e armatimeve mes shteteve dhe d%u00ebshira p%u00ebr t%u00eb pushtuar territore t%u00eb reja. Nacionalizmi modern ishte nj%u00eb ideologji q%u00eb kishte luajtur rol pozitiv n%u00eb zhvillimin e Evrop%u00ebs, por q%u00eb gradualisht po shnd%u00ebrrohej n%u00eb nxit%u00ebsin e konflikteve t%u00eb ashpra. Ideja e ep%u00ebrsis%u00eb etnike ishte p%u00ebrhapur gjer%u00ebsisht n%u00eb Evrop%u00eb dhe kishte krijuar nj%u00eb atmosfer%u00eb ku kombet e tjera shiheshin me dyshim, n%u00eb mos edhe me p%u00ebr%u00e7mim, duke e b%u00ebr%u00eb m%u00eb t%u00eb v%u00ebshtir%u00eb bashk%u00ebjetes%u00ebn dhe kompromisin politik. N%u00eb k%u00ebt%u00eb frym%u00eb, fuqia e nj%u00eb kombi mendohej se ishte e lidhur me fuqin%u00eb e tij ushtarake dhe ekonomike, prandaj fuqizimi i ushtris%u00eb dhe shtrirja drejt territoreve t%u00eb reja ishte objektivi kryesor i qeverive t%u00eb koh%u00ebs, me bindjen se %u201csiguria%u201d dhe %u201cprestigji%u201d fitoheshin me zgjerim. P%u00ebr t%u00eb rritur zhvillimin ekonomik, Fuqit%u00eb e M%u00ebdha k%u00ebrkonin zgjerim territorial, sidomos n%u00eb vendet me burime t%u00eb pasura natyrore. Pas dy revolucioneve industriale, me fuqizimin e nacionalizmit dhe investimet n%u00eb armatime, shtetet e fuqishme t%u00eb Evrop%u00ebs filluan t%u00eb k%u00ebrkonin gjithnj%u00eb e m%u00eb tep%u00ebr mund%u00ebsi p%u00ebr t%u00eb shtrir%u00eb ndikimin e tyre mbi territoret e Afrik%u00ebs, Azis%u00eb dhe Perandoris%u00eb Osmane, duke dashur t%u2019i p%u00ebrdornin k%u00ebto rajone si burime t%u00eb l%u00ebnd%u00ebve t%u00eb para dhe si tregje p%u00ebr prodhimet e tyre. N%u00eb ndryshim nga m%u00eb par%u00eb, kur evropian%u00ebt ishin t%u00eb interesuar p%u00ebr qytetet bregdetare, tanim%u00eb %u00e7do territor ishte i lakmuesh%u00ebm p%u00ebr ta, mjaftonte q%u00eb t%u00eb ishte i pasur me burime natyrore. D%u00ebshira p%u00ebr t%u00eb kontrolluar territoret nxiti konflikte t%u00eb vogla dhe konkurrenc%u00eb t%u00eb ashp%u00ebr, sepse p%u00ebrfitimi i nj%u00ebrit shtet shpesh shihej si humbje p%u00ebr tjetrin. P%u00ebr t%u00eb qen%u00eb t%u00eb p%u00ebrgatitura n%u00eb rast konfliktesh, disa shtete lidh%u00ebn marr%u00ebveshje politike dhe ushtarake mes tyre, duke krijuar aleanca t%u00eb fshehta. Fillimisht u afrua Gjermania me Perandorin%u00eb AustroHungareze dhe Italin%u00eb, nd%u00ebrsa m%u00eb pas Franca me Rusin%u00eb dhe Britanin%u00eb e Madhe. N%u00eb baz%u00eb t%u00eb k%u00ebtyre aleancave, shtetet, ve%u00e7 t%u00eb tjerash, angazhoheshin t%u00eb mbronin nj%u00ebritjetrin n%u00eb rast sulmi. Marr%u00ebdh%u00ebniet mes blloqeve sa vinin e p%u00ebrkeq%u00ebsoheshin. Megjith%u00ebse askush nuk besonte se Evropa do t%u00eb p%u00ebrfshihej n%u00eb luft%u00eb, tensionet e p%u00ebrditshme e b%u00ebnin kriz%u00ebn gjithnj%u00eb e m%u00eb t%u00eb mundshme.Fillimet e krizave t%u00eb shekullit XX. Lufta e Par%u00eb Bot%u00ebrore5.1Lufta e Par%u00eb Bot%u00ebrore %u00ebsht%u00eb quajtur nga historian%u00ebt %u201cLufta e Madhe%u201d, sepse nisi pas nj%u00eb periudhe pothuajse 100-vje%u00e7are paqeje n%u00eb Evrop%u00eb dhe u shnd%u00ebrrua n%u00eb konfliktin m%u00eb t%u00eb ashp%u00ebr bot%u00ebror, t%u00eb njohur deri at%u00ebher%u00eb. Numri i viktimave t%u00eb kat%u00ebr viteve t%u00eb luft%u00ebs (1914-1918) ishte rreth 10 milion%u00eb njer%u00ebz, shif%u00ebr shum%u00eb e lart%u00eb, e cila tejkalonte n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb frikshme numrin e viktimave t%u00eb t%u00eb gjitha konflikteve t%u00eb dy shekujve paraardh%u00ebs, duke treguar se pasojat e nj%u00eb lufte moderne preknin jo vet%u00ebm ushtrit%u00eb, por edhe shoq%u00ebrit%u00eb. N%u00eb k%u00ebt%u00eb luft%u00eb u p%u00ebrdor%u00ebn p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb arm%u00eb t%u00eb reja, si: avion%u00ebt, n%u00ebndet%u00ebset, tanket, flak%u00ebhedh%u00ebsit dhe arm%u00ebt kimike, %u00e7ka e rriti shum%u00eb shkat%u00ebrrimin dhe frik%u00ebn n%u00eb front e prapavij%u00eb t%u00eb luft%u00ebs.Grimc%u00eb historike122